Psycholog to zawód zaufania publicznego. Nie ma prawnej definicji zawodu zaufania publicznego, można jednak podać jego podstawowe charakterystyki:

1. Profesja świadcząca pomoc ludziom w sytuacjach ważnych życiowo oraz zagrożenia dóbr osobistych.
2. Uzyskiwanie informacji dotyczących prywatnych, intymnych spraw ludzi.
3. Obowiązek zachowywania tajemnicy zawodowej.
4.  Kierowanie się zasadami etyki zawodowej.
5. Posiadanie wykształcenia specjalistycznego.

Efekty działań psychologa zawsze mają znaczący wpływ na przyszłość jego klientów czy pacjentów, niezależnie od tego, czy jest to diagnoza czy oddziaływanie psychologiczne. Psycholog musi mieć świadomość spoczywającej na nim odpowiedzialności.

I. WYMAGANE PRZYGOTOWANIE

Warunkiem koniecznym wykonywania zawodu psychologa i posługiwanie się tytułem zawodowym psychologa jest ukończenie 5-letnich studiów psychologicznych i uzyskanie dyplomu magistra psychologii.

Zapisy ustawy o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów (Dz. U z 2001 nr 73 poz. 763) dokładnie określają, kto może używać tytułu zawodowego psychologa. 

Psychologiem jest osoba, która:

1.  Uzyskała w polskiej uczelni dyplom magistra psychologii lub uzyskała za granicą wykształcenie uznane za równorzędne w Rzeczypospolitej Polskiej.

2.  Posiada pełną zdolność do czynności prawnych.

3.  Włada językiem polskim w mowie i piśmie w zakresie koniecznym do wykonywania zawodu psychologa.

1. Odbyła podyplomowy staż zawodowy, pod merytorycznym nadzorem psychologa posiadającego prawo wykonywania zawodu, który ponosi odpowiedzialność za czynności zawodowe wykonywane przez psychologa-stażystę (brak jest przepisów wykonawczych, wobec czego obecnie staż nie obowiązuje).  

Ideą tego ostatniego zapisu jest, by absolwent psychologii miał możliwość wdrożenia do praktyki psychologicznej pod opieką doświadczonego psychologa i przy planowanej nowelizacji ustawy podobny zapis zostanie zaproponowany.

Zgodnie z zapisami obecnej ustawy, psychologami są także osoby, które:

posiadają dyplom magistra filozofii chrześcijańskiej ze specjalizacją

filozoficzno- psychologiczną uzyskany na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim do 1 października  1981 r. lub dyplom magistra filozofii chrześcijańskiej w zakresie psychologii uzyskany w Akademii Teologii Katolickiej do końca 1992 r.

II. WYKONYWANIE ZAWODU psychologa to w szczególności:

1. diagnoza psychologiczna,
2. sporządzanie opinii psychologicznych,
3. orzekanie, o ile przepisy odrębne tak stanowią,
4. psychoterapia,
5. udzielaniu pomocy psychologicznej,
6. prowadzenie przez psychologa badań naukowych w dziedzinie psychologii,
7. działalność dydaktyczną w zakresie psychologii.

DODATKOWE KOMPETENCJE I UPRAWNIENIA NIEZBĘDNE SĄ PRZY:

a)     ORZEKANIU W ZAKRESIE PSYCHOLOGII TRANSPORTU

Badania psychologiczne pewnych grup kierowców, określonych w przepisach prawa przeprowadza wyłącznie psycholog uprawniony. Uprawnienia te zdobywa się po ukończeniu studium podyplomowego z psychologii transportu i po zarejestrowaniu przez marszałka województwa w rejestrze psychologów uprawnionych.

b)     ORZEKANIU PRZY STARANIU SIĘ O POZWOLENIE NA BROŃ LUB POSŁUGIWANIE SIĘ BRONIĄ (badanie wielu grup zawodowych i osób prywatnych zgodnie z przepisami prawa).Uprawnienia te zdobywa się posiadając, co najmniej 5-letni staż pracy w zawodzie oraz po ukończeniu szkolenia według zatwierdzonego przez MSWiA programu. Rejestr psychologów uprawnionych prowadzi komendant wojewódzki policji.

c)      PROWADZENIU PSYCHOTERAPII po odbyciu odpowiedniego, co najmniej 4-letniego szkolenia. (Obecnie prawnie nieuregulowane, ale w przygotowaniu regulacje ustawowe, a także wymagania określane w wielu rozporządzeniach ministra zdrowia.) Psychoterapia nie jest formą działalności zawodowej wyłącznie psychologów.  

d)     PSYCHOLOG KLINICZNY to osoba, która uzyskała tytuł specjalisty w zakresie psychologii po odbyciu 4-letnich studiów specjalizacyjnych podyplomowych określonych prawem i zdała państwowy egzamin kończący szkolenie. Ukończenie w czasie studiów magisterskich modułu czy ścieżki rozszerzającej program w zakresie psychologii klinicznej nie uprawnia do podawania się za psychologa klinicznego.

III. PODSTAWOWE OBSZARY DZIAŁALNOŚCI PRAKTYCZNEJ PSYCHOLOGÓW

Poniżej wymieniono przykładowo niektóre dziedziny życia społecznego, w których funkcjonuje zawodowo psycholog. Wykaz nie obejmuje całego bogactwa możliwości wykonywania praktyki psychologicznej.

- oświata i edukacja (np. poradnie psychologiczno-pedagogiczne, szkoły),

- zdrowie i choroba (np. poradnie zdrowia psychicznego, szpitalne oddziały psychiatryczne, szpitalne oddziały somatyczne, uzależnienia, medycyna pracy),

- wymiar sprawiedliwości (np. rodzinne ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne, opiniowanie dla sądów, zakłady poprawcze, zakłady karne),

- selekcja zawodowa (np. dobór do określonych zadań zawodowych, określanie psychologicznych kryteriów awansowania,)

- interwencja w sytuacjach kryzysowych (np. katastrofy komunikacyjne, przemysłowe, kataklizmy).

Należy wyraźnie odróżnić wykonywanie zawodu psychologa od wykorzystania nabytej wiedzy psychologicznej do wykonywania innych czynności, działań czy zawodów. (np. tworzenie reklam różnorodnych produktów, dziennikarz, doradca itp.).

IV. AKTUALNY STAN PRAWNY I FAKTYCZNY

ZAWODU PSYCHOLOGA (grudzień 2011)

1. Ustawa o zawodzie psychologa obowiązuje od 1 stycznia 2006 roku (Dz. U. z 2001 nr 73 poz. 763 z późn. zm.). Trzeba się na nią powoływać we wszystkich sprawach regulujących zasady wykonywania zawodu psychologa takich jak:

• Uzyskiwanie zgody klienta/tów na podjęcie działań przez psychologa.
• Zawieranie kontraktu.
• Udzielanie informacji zwrotnej o uzyskanych wynikach.
• Obowiązywanie psychologa do zachowania tajemnicy zawodowej.

1. Brak organów samorządowych powoduje, że faktycznie prawo wykonywania zawodu psychologa mają wszyscy z dyplomem magistra psychologii, ale nie mogą uzyskać formalnego zaświadczenia.
2. Po ukończeniu studiów absolwent psychologii nie ma możliwości odbycia stażu zawodowego mimo zapisu ustawowego, a więc staż faktycznie nie obowiązuje, ponieważ nie ma przepisów wykonawczych do ustawy. Tak, więc dyplom magistra psychologii wystarcza do podjęcia pracy zawodowej, o ile znajdzie się zatrudnienie w zawodzie. Osobom, które nie będą miały szczęścia zatrudnić się jako psychologowie sugeruję, by starały się o podjęcie pracy, nawet w niewielkim wymiarze dla podwyższenia swoich praktycznych kompetencji w zawodzie. Forma zatrudnienia jest dowolna - prace zlecone czy wolontariat. Należy przy tym zadbać o uzyskanie nie tylko potwierdzenia tego faktu, ale przede wszystkim o opinię psychologa opiekującego się absolwentem.
3. Nie obowiązują przepisy dotyczące konieczności wznawiania uprawnień po przerwie w wykonywaniu zawodu ( 5 lat) z powodu braku samorządu i przepisów wykonawczych.

opracowała Małgorzata Toeplitz-Winiewska, prezes Polskiego Towarzystwa Psychologicznego